Kerken

Nederland staat vol met godshuizen: volgens de Erfgoedatlas van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed maar liefst 7.110 stuks. Nederland telt 342 gemeentes; dat betekent dus ruim twintig per gemeente. Dit zijn voornamelijk kerken, maar ook enkele moskeeën, een synagoge en hier en daar een tempel. Maar ze lopen leeg,  met name de kerken. En wat moeten we er nu mee?

Tijdens een vakantie in Spanje hebben we prachtige gebouwen gezien, waarvan de Mezquita in Córdoba wel het hoogtepunt was. Wat een oogstrelende pracht en praal, wat een genot voor de zintuigen om daar rond te lopen. Hier is ooit ten volle getracht de gelovigen een voorproefje te geven van het hemelse paradijs. Kostbare altaren, ingewikkeld uit hout gesneden preekstoelen, bazuin-engelen en liturgische gewaden: bling bling in optima forma. Het moest ooit kerkgangers trekken, omdat men zich — met name binnen het katholicisme — toen al zorgen maakte over religieuze dwalingen, zoals die van Luther, of erger nog: een breuk met elke religieuze invloed.

Tegelijkertijd kan ik mij nooit losmaken van de vraag hoeveel uitbuiting en slavenarbeid eraan te pas is gekomen om dit alles destijds tot stand te brengen.

Dat wij ons steeds meer losmaken van religieuze invloed is echter wel duidelijk. Het begon al tijdens de ‘Verlichting’, toen wetenschap en rationaliteit een grotere rol gingen spelen en de invloed van de kerk op het maatschappelijk leven afnam. Leerstellingen die door de kerk als onbetwistbaar werden beschouwd, werden steeds meer verdrongen door rede en verstand. Later werd dit nog eens onderstreept door Darwin, met zijn evolutietheorie, die door de wetenschappelijke wereld algemeen werd aanvaard als verklaring voor het ontstaan van het leven, inclusief de mens. Of dit dwalingen zijn, verlossingen of louteringen, laat ik aan ieders beoordeling over…

Het leven is in beweging, als de golven in de oceaan: dingen komen en dingen gaan. Zo snel als golven opkomen, verdwijnen ze weer. Zo is het ook met religie: er komt iets bij en er gaat iets weg. De ene golf is hoger, duurt langer, drukt een andere weg, maar verdwijnt uiteindelijk ook weer.

Filosofie, spiritualiteit en rituelen verdwijnen echter niet. Tegenwoordig surfen velen op yoga, meditatie, mindfulness en retraites. Een wijsgeer als Friedrich Nietzsche voorspelde het al: dat mensen zelf waarden moeten creëren wanneer traditionele kaders verdwijnen.

Vroeger werd betekenis gegeven; nu moet zij worden gezocht en gemaakt.

En die kerken? Laten we daarvoor nog even teruggrijpen op een uitspraak van Jezus, de grondlegger van het christendom, opgetekend in de Bijbel, Marcus 10 vers 22.

‘Verkoop alles wat je hebt en geef het aan de armen; dan zul je een schat in de hemel bezitten.’

Menu