De leugen regeert

Uurtje Trump: zeven onjuiste beweringen. Het was de kop van een krantenartikel op 21 april jongstleden over de heropening van de Straat van Hormuz. Pagina 6 van het Leidsch Dagblad, het is inmiddels al zo gewoon dat het niet eens de voorpagina nog haalt.

Leugens, propaganda of doelbewuste misleiding, het is van alle tijden en vaak zo machtig dat het zelfs de loop van de geschiedenis op een verschrikkelijke manier kan beïnvloeden. Kijk bijvoorbeeld maar eens naar de ontwikkelingen die vooraf gingen aan de 2^de wereldoorlog ...

Onder leiding van Joseph Goebbels werd er in de jaren twintig van de vorige eeuw een gigantisch propagandasysteem opgezet. Joden en andere groepen werden systematisch met leugens en complottheorieën van alle menselijkheid ontdaan. Met misinformatie werd de bevolking gemanipuleerd waardoor extreme maatregelen, zoals de Holocaust, als legitiem werden gezien.

Achteraf weten we wat er zich zoal heeft afgespeeld. Al is de leugen nog zo snel (alhoewel deze jaren duurde) de waarheid achterhaalt haar wel … Gezien de geschiedenis zouden we dus inmiddels beter moeten weten. Maar waarom dan toch weer zo’n Pinokkio? Met zijn leugens, schandalen en juridische problemen. Wat brengt mensen ertoe om deze gek met zijn herhaaldelijk feitelijke onwaarheden, toch te blijven steunen? Wat is de psychologie achter deze loyaliteit?

Een mens wil duidelijkheid, zekerheid, erkenning of controle. Als een leugen dat beter biedt dan de waarheid, krijgt die soms de overhand. En dat doet Pinokkio, hij gebruikt geen moeilijke zinnen of woorden, hij spreekt in duidelijke, korte statements. Dat maakt zijn boodschap makkelijk en toegankelijk, zelfs voor het gepeupel. De waarheid is vaak ingewikkeld, leugens zijn dikwijls veel simpeler en duidelijker (dit is de schuldige, dit is de oplossing). Daar houdt ons brein van, snelle en eenvoudige verklaringen.

Voorts zit de kracht van de boodschap altijd in de herhaling, Hoe vaker je iets hoort, hoe vertrouwder het voelt, zelfs als het niet klopt.

Ook hebben we de neiging om dat te geloven wat past bij wat we al denken. Een leugen die aansluit bij bestaande overtuigingen voelt meteen logisch, terwijl een ongemakkelijke waarheid juist weerstand oproept.

Ergo: We geloven liever een leugen die we begrijpen en die goed voelt, dan een waarheid die onze pet te boven gaat en waar we nerveus van worden. Maar of dat nu verstandig is …?

Menu